Onze vrije dag in Tirana begonnen we met een ritje in de kabelbaan. Vlak bij de indrukwekkende ondergrondse bunker van Bunk’Art 1 aan de oostelijke rand van Tirana ligt het beginstation van de Dajti Ekspres — de langste kabelbaan van de hele Balkan. De geschiedenis van deze attractie is nauw verbonden met de modernisering van het toerisme in Albanië na de eeuwwisseling. De kabelbaan werd in juni 2005 geopend en is ontworpen om de drukke stedelijke vallei van Tirana binnen enkele minuten te verbinden met de ongerepte natuur van het Dajti Nationaal Park. Vóór de komst van de kabelbaan was de top van de 1.613 meter hoge Dajti-berg alleen te bereiken via een smalle, slopende en slecht onderhouden bergweg. Met de bouw van het moderne systeem, aangelegd door een gespecialiseerd Oostenrijks bedrijf, veranderde de berg in een toegankelijk groen toevluchtsoord voor zowel lokale bewoners als internationale reizigers die de hectiek van de stad wilden ontvluchten.
Met een lengte van maar liefst 4.354 meter is deze kablebaan de absolute recordhouder in de regio. De rit duurt ongeveer vijftien minuten, waarbij de gondels rustig over boomtoppen, kleine boerderijen, ravijnen en steile rotswanden zweven. Eenmaal aangekomen op het bergplateau word je beloond met een adembenemend panorama over de volledige stad, de omringende valleien en op heldere dagen zelfs de Adriatische Zee in de verte.
Terug op de begane grond bracht een stevige wandeling ons naar het Nationaal Archeologisch Museum, het eerste museum dat in Albanië werd opgericht na de Tweede Wereldoorlog. De geschiedenis van deze instelling gaat terug naar 1 november 1948, toen het zijn deuren opende. Naarmate archeologen in de tweede helft van de twintigste eeuw steeds meer opgravingen deden op belangrijke historische plekken, verspreid over heel Albanië, zoals Butrint, Apollonia, Durrës en Krujë, groeide de collectie gestaag.
Het museum herbergt een verzameling van ruim 2.000 archeologische artefacten die een periode van honderdduizenden jaren beslaan, reikend van de steentijd en de bronstijd via de Illyrische en Grieks-Romeinse periode tot aan de late middeleeuwen. Een van de absolute hoogtepunten in de collectie zijn de unieke relikwieën van de oude Illyriërs, de directe voorouders van de Albanezen, waaronder sierlijke bronzen helmen, gouden sieraden, verfijnd aardewerk en authentieke wapens uit Illyrische koninklijke tombes.
Vlak bij het Skanderbegplein in het centrum van Tirana staat de Piramide, een van de meest bizarre, omstreden en fascinerende bouwwerken van Albanië. De geschiedenis van dit gebouw begon in 1988, toen het werd geopend als museum ter ere van de communistische dictator Enver Hoxha, die drie jaar daarvoor was overleden. Het opvallende gebouw werd ontworpen door een team van architecten, onder wie Hoxha’s eigen dochter Pranvera Hoxha en haar echtgenoot Klement Kolaneci, en gold destijds als het duurste en meest luxueuze bouwwerk dat ooit in communistisch Albanië was neergezet. Toen het regime in 1991 definitief instortte, verloor de piramide haar functie als staatstempel en begon een turbulent tweede leven. In de decennia die volgden diende het reusachtige betonnen complex achtereenvolgens als beursgebouw, nachtclub, tijdelijke basis voor de NAVO tijdens de Kosovo-oorlog en radiostation. Jarenlang lag het gebouw er echter verwaarloosd, met graffiti ondergekalkt en vervallen bij, terwijl stadsbesturen twijfelden tussen volledige sloop of een kostbare renovatie.
De vervallen piramide groeidein de jaren negentig en tweeduizend uit tot een clandestiene speelplek voor de jeugd van Tirana: jongeren klommen via de steile betonnen schuine wanden omhoog om er vervolgens vanaf te glijden. Enkele jaren geleden heeft het gebouw een spectaculaire transformatie ondergaan dankzij het Nederlandse architectenbureau MVRDV: de piramide is herontworpen als een openbaar, autovrij wandelpark. De steile buitenwanden zijn voorzien van stenen trappen waarmee bezoekers naar de top kunnen klimmen voor een panoramisch uitzicht. Daarmee is een symbool van communistische onderdrukking en persoonsverheerlijking definitief getransformeerd tot een levendige, openbare plek van vrijheid voor de nieuwe generatie Albanezen.
De drukte in Tirana was een immens verschil met het rustige Montenegro. De snelheid waarmee de stad zich ontwikkelt is duidelijk aan de vele moderne flatgebouwen die er als paddenstoelen uit de grond schieten.
