Verscholen aan de zuidoostelijke oever van het Skadarmeer, net over de grens in Albanië, ligt Shkodër (of Shkodra) — een van de oudste, meest artistieke en historisch rijkste steden van de noordelijke Balkan. Gelegen op de plek waar drie grote rivieren samenkomen, geldt deze stad al duizenden jaren als het culturele en economische hart van Noord-Albanië. Het verhaal van Shkodër begint rond de vierde eeuw voor Christus, toen de Illyrische stam van de Labeaten er hun hoofdburcht vestigde. De stad werd later een strategisch bolwerk voor de Romeinen, Byzantijnen en Servische heersers, totdat de Venetiaanse Republiek en vervolgens het Ottomaanse Rijk de controle overnamen. Eeuwenlang was Shkodër een belangrijk handelscentrum en een kruispunt van geloven en culturen, waar katholieken, orthodoxe christenen en moslims in harmonie samenleefden. Ondanks zware belegeringen door de eeuwen heen en een roerige periode onder het communistische regime van Enver Hoxha, heeft de stad haar charmante, intellectuele ziel en trotse tradities weten te behouden.
De beroemdste mythe van de stad is verbonden aan de eeuwenoude burcht die hoog op een rotsheuvel boven de rivieren torent: het Rozafa-kasteel. Volgens de legende stortten de muren die drie broers overdag bouwden ’s nachts telkens weer in, totdat een wijze man onthulde dat er een offer gebracht moest worden. De jongste broer metselde uiteindelijk zijn vrouw Rozafa levend in de muur; zij stemde ermee in, op voorwaarde dat haar rechterborst, hand en voet vrij bleven om haar pasgeboren baby te kunnen voeden, wiegen en troosten. Daarnaast staat Shkodër bekend als de fietshoofdstad van de Balkan, waar jong en oud zich massaal op de tweewieler door de voetgangersstraten beweegt — een unieke traditie die al aan het begin van de twintigste eeuw ontstond.
Ondanks de vele bezienswaardigheden hebben we tijdens onze vrije ochtend jammer genoeg niets kunnen bezoeken. De stortregen bracht ons nog tot in de oude stad maar na een koffiestop besloten we wijselijk om terug te keren naar het hotel, tot we vertrokken naar onze volgende bestemming.
Dramatisch vastgeklampt aan de steile hellingen van het Skanderbeg-gebergte, net ten noorden van Tirana, ligt Krujë, het absolute symbool van de Albanese nationale trots en onverzettelijkheid. Gelegen op een hoogte van meer dan 600 meter boven zeeniveau, biedt deze historische vestingstad een adembenemend uitzicht dat reikt tot aan de Adriatische Zee. Het verhaal van Krujë is onlosmakelijk verbonden met de vijftiende eeuw en het legendarische epos van Gjergj Kastrioti, beter bekend als Skanderbeg. Vanaf de imposante burcht van Krujë leidde deze nationale held meer dan twee decennia lang een succesvolle opstand tegen het oppermachtige Ottomaanse Rijk. De vesting doorstond tussen 1450 en 1467 drie grote Ottomaanse belegeringen, waarbij kolossale legers onder leiding van de sultans zelf er niet in slaagden de stad in te nemen. Pas tien jaar na de dood van Skanderbeg viel de burcht in Turkse handen, maar de heroïsche weerstand van Krujë bezorgde de stad voor eeuwig een heiligdomsstatus in het Albanese bewustzijn en vertraagde de verdere opmars van de Ottomanen richting West-Europa.
Binnen de historische muren van de burcht verrijst het opvallende Skanderbeg Museum, dat in de jaren tachtig werd ontworpen door Pranvera Hoxha, de dochter van de voormalige Albanese dictator Enver Hoxha. Aan de voet van het kasteel ligt bovendien een van de oudste en mooiste houten bazaars van de Balkan. Hier wandel je door geplaveide steegjes vol traditionele ambachtslieden die met de hand tapijten weven, antiek verkopen en traditionele koperwaren smeden.
Het Skanderbeg Museum, officieel het Nationaal Museum Gjergj Kastrioti Skanderbeg, torent als een imposant stenen heiligdom boven het historische kasteel van Krujë uit.
De Draak van Krujë, beter bekend als Skanderbeg (1405–1468), werd geboren als zoon van de machtige Albanese edelman Gjon Kastrioti. Vanwege de diepe expansiedrift van het Osmaanse Rijk in de Balkan werd zijn vader gedwongen om zijn zonen als gijzelaars naar het hof van sultan Murad II te sturen. Aan het hof bekeerde de jonge Gjergj zich tot de islam en werd hij opgeleid aan de eliteschool van het rijk, waar hij uitblonk in gevechtstechnieken, strategie en talen. De sultan was dusdanig onder de indruk dat hij hem de naam Iskander gaf, naar Alexander de Grote, gecombineerd met de titel Bey (heer of commandant). Als Skanderbeg klom hij vervolgens op tot een gevierd legeraanvoerder in het Ottomaanse leger.
Het grote keerpunt vond plaats in 1443 tijdens de Slag bij Niš tegen de Hongaarse held János Hunyadi. Midden in de chaos van de strijd besloot Skanderbeg zich af te keren van de sultan. Samen met 300 Albanese ruiters dwong hij de secretaris van de sultan om een vervalst koninklijk decreet te ondertekenen dat hem het bevel gaf over de onneembare rotsvesting Krujë. Eenmaal bij de poorten van Krujë overrompelde hij de Ottomaanse bezetting, bekeerde hij zich weer tot het christendom en hees hij de rode vlag met de dubbelhoofdige zwarte adelaar.
Hierna verenigde Skanderbeg de onderling verdeelde Albanese vorsten om het zonder grote financiële middelen op te nemen tegen de Ottomaanse grootmacht. Gedurende vijfentwintig jaar voerde hij een briljante strijd door optimaal gebruik te maken van het ruige berglandschap, mobiele guerrilla-aanvallen uit te voeren en superieure legers in smalle bergpassen te lokken. Drie grote belegeringen van Krujë door de machtigste sultans liepen uit op catastrofale nederlagen voor de Ottomanen, wat hem bij paus Calixtus III de titel Athleta Christi (Kampioen van Christus) opleverde. Skanderbeg overleed uiteindelijk in 1468 aan malaria in de kuststad Lezhë, waarna Krujë pas tien jaar later definitief in Ottomaanse handen viel.
Rond zijn persoon ontstonden opmerkelijke verhalen en legendes. Zo is zijn iconische helm gekroond met een bronzen geitenkop, wat verwijst naar een volksverhaal over geiten die hem de weg wezen. Ook verhalen over zijn gigantische zwaard deden de ronde. Toen de sultan klaagde dat het opgestuurde zwaard niet zo bijzonder sneed, reageerde Skanderbeg dat hij zijn zwaard had gestuurd, maar niet de arm die het hanteerde. Daarnaast sprak hij minstens vijf talen vloeiend en kende hij honderden van zijn soldaten bij hun voornaam, wat zorgde voor een enorme loyaliteit.
De middeleeuwse strijd op de Balkan ging gepaard met gruwelijke oorlogswreedheden aan weerszijden. Bij de inname van Krujë in 1443 stelde Skanderbeg de Ottomaanse bezetters en Albanese bekeerlingen voor de keuze om zich te bekeren of ter plekke te worden geëxecuteerd, waarbij weigeraars werden onthoofd. Beide partijen pasten bovendien psychologische oorlogsvoering toe door afgehakte hoofden op spiesen te plaatsen of met katapulten over stadsmuren te schieten. De verering van zijn onoverwinnelijkheid bleek ten slotte toen de Ottomanen in 1478 zijn graf in Lezhë opgroeven: soldaten verdeelden zijn botten en vatten ze in zilver als amuletten om te dragen in de strijd.
De geschiedenis van het museum zelf gaat terug naar de late jaren zeventig van de vorige eeuw, toen het communistische regime besloot een nationaal monument neer te zetten dat de heroïsche strijd van het Albanese volk moest verheerlijken. De bouw van het museum op de ruïnes van de middeleeuwse vesting begon in 1978 en het complex werd op 1 november 1982 officieel geopend voor het publiek. Het interieur is opgebouwd als een chronologische reis door het leven van Skanderbeg: van zijn jeugd aan het Ottomaanse hof tot zijn terugkeer naar zijn vaderland en de vele veldslagen.
Zoals eerder vermeld werd het gebouw ontworpen door de dochter van de toenmalige Albanese dictator Enver Hoxha, samen met haar echtgenoot Klement Kolaneci. Ze kozen voor een opvallende mengeling van een brutalistisch stenen bastion en een middeleeuws kasteel, waardoor het gebouw zowel modern als eeuwenoud aanvoelt. In de centrale hallen vind je een kolossaal marmeren standbeeld van Skanderbeg en zijn strijders, evenals gigantische muurschilderingen, authentieke wapens, kaarten en documenten uit de vijftiende eeuw. Een van de absolute blikvangers is de replica van Skanderbegs beroemde helm met de geitenkop en zijn iconische zwaard — de originele stukken worden bewaard in het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Tot slot biedt het dakterras van het museum een spectaculair panoramisch uitzicht over de vallei, de houten bazaar en bij helder weer zelfs de kustlijn van de Adriatische Zee.
Het hotel waar we zouden verblijven, perfect gelegen tussen het Skanderbeg Museum en de Bazaar, hebben we nooit aan de binnenkant gezien. Voor het bezoek aan het museum was duidelijk geworden dat de kamerreservatie niet ontvangen werd en natuurlijk waren er onvoldoende kamers beschikbaar. Na wat heen en weer bellen werden er twee hotels gevonden die voldoende kamers hadden waar we konden overnachten. Een deel van de groep werd naar een hotel hoger in de bergen gebracht, een ander deel naar een lager gelegen hotel. Het lager gelegen hotel was eigenlijk nog niet in gebruik omdat het nog niet volledig af was. De kamers waren echter modern, ruim en mooi, en er was dus geen enkele reden om te klagen. Drank was beschikbaar en pizza’s werden gebracht als avondeten. Een belevenis die niet voorzien was, maar die niet snel vergeten zal worden.
We overnachtten, noodgedwongen, in Kruja Gate Hotel.
