Een goedgevulde dag en meteen ook onze laatste overnachting in Albanië. De eerste stop was een fotostop in Mesopotame, met zicht op de eerste Griekse bergen.
Een kort ritje bracht ons naar het natuurschoon van Blue Eye. Verscholen in het zuiden van Albanië, tussen de historische steden Gjirokastër en Sarandë, ligt Syri i Kaltër, beter bekend als het Oog van de Blauwe Bron. Deze zoetwaterbron geldt als een van de meest fascinerende en mystieke natuurwonderen van de hele Balkan. Uit een ondoorgrondelijke diepte spuit een ijskoude rivier ongeveer achttienduizend liter water per seconde omhoog, met een waterdruk die zo krachtig is dat het wateroppervlak licht opbolt. Het unieke kleurenpalet van het water verklaart meteen haar naam: vanuit de lucht of vanaf het uitzichtplatform lijkt het bassin precies op een menselijk oog, met een pikzwart, diepblauw centrum als pupil, omringd door een heldere, turquoise en groene iris die langzaam uitwaaiert in het omringende bos.
Rondom deze mysterieuze bron hangen tal van legendes. Een van de beroemdste volkssagen vertelt het verhaal van een reusachtige, vuurspuwende slang die de lokale dorpen terroriseerde, de watervoorraden opslokte en het vee verslond. Een slimme lokale boer wist het monster te verslaan door een ezel te laden met zakken vol brandend kalk en heet stro, die door de slang in één hap werden doorgeslikt. Toen het monster van binnenuit begon te verbranden, riep het in doodsnood om water en baande het zich stervend een weg door de bergen. Op de plek waar de reuzenslang uiteindelijk neerviel, zou een van zijn reusachtige, huilende blauwe ogen in de aarde zijn gezonken — een bron die volgens de overlevering tot op de dag van vandaag traanvocht blijft spuiten.
In het communistische tijdperk onder dictator Enver Hoxha kreeg het Blauwe Oog bovendien een heel andere, bevoorrechte status. Het omliggende natuurpark werd hermetisch afgesloten voor het gewone volk en transformeerde in een exclusief, geheim reservaat waar alleen de hoogste partijleiders en buitenlandse diplomaten mochten jagen, ontspannen en vis eten aan de waterkant. Pas na de democratisering in de jaren negentig werd het park opengesteld voor de buitenwereld.
Daarnaast bewaart de bron tot op de dag van vandaag een hardnekkig geologisch geheim: niemand weet precies hoe diep het watergat werkelijk is. Professionele grotduikers hebben meerdere pogingen ondernomen om de bodem van de ondergrondse karstgrot te bereiken, maar door de extreme tegendruk van het opwaartse water en de nauwe doorgangen moesten zij op vijftig meter diepte hun afdaling definitief staken. Het water heeft bovendien het hele jaar door een constante temperatuur van slechts tien graden Celsius.
Op een bosrijk schiereiland in het uiterste zuiden van Albanië ligt Butrint. Dit UNESCO-werelderfgoed is een van de meest compleet bewaarde archeologische vindplaatsen van de hele Middellandse Zee. Het verhaal van Butrint beslaat meer dan drieduizend jaar en werd oorspronkelijk gesticht door Illyriërs en Griekse kolonisten, waarna het uitgroeide tot een welvarende Romeinse kolonie onder keizer Augustus, een Byzantijns bisschopszetel, een Venetiaans fort en ten slotte een Ottomaans bastion. Dankzij de unieke ligging tussen zoet- en zoutwaterwegen controleerde Butrint eeuwenlang de strategische zeevaartroutes. Toen de handelswegen verschoven en het omliggende gebied langzaam veranderde in een moerassig laagland, raakte de stad in de late middeleeuwen verlaten, waarna de natuur en de stijgende zeespiegel de ruïnes eeuwenlang bedekten en beschermden als een versteende tijdscapsule.
Volgens de klassieke mythologie in Vergilius’ Aeneis werd Butrint gesticht door Helenus, de zoon van koning Priamus van Troje, die na de val van zijn stad naar het westen vluchtte en hier een “nieuw Troje” bouwde. Hiij offerde er een stier die gewond uit de zee aanspoelde, wat aanleiding gaf tot de naam Bouthrotum, wat “gewonde stier” betekent. Binnen het schaduwrijke, dichtbeboste park wandel je langs gebouwen uit uiteenlopende tijdperken die naast elkaar staan, zoals een antiek theater uit de derde eeuw voor Christus, het indrukwekkende Romeinse forum met thermen, en het Baptisterium uit de zesde eeuw met zijn spectaculaire mozaïekvloer van 64 medaillons vol diermotieven.
Delen van de antieke stad lopen regelmatig onder water door de natuurlijke getijden van het kanaal waardoor schildpadden en vissen rustig tussen de duizendjarige Romeinse zuilen door zwemmen.
De herontdekking van Butrint hebben we te danken aan de Italiaanse archeoloog Ugolini, die in de jaren twintig van de vorige eeuw de vergeten stad onder het dichte struikgewas vandaan haalde.
Recht tegenover het Griekse eiland Corfu ligt Sarandë, de officieuze hoofdstad van de Albanese Rivièra. Met meer dan driehonderd zonnedagen per jaar combineert deze kuststad een mediterrane sfeer met een rijke geschiedenis die duizenden jaren teruggaat. Het verhaal van Sarandë begon in de antieke oudheid, toen het bekend stond onder de Griekse naam Onchesmos. De stad diende destijds als een cruciale, welvarende handels- en militaire haven voor de nabijgelegen antieke metropool Chaonia en de regio Epirus. Door haar strategische ligging aan de Ionische Zee werd de stad in de eeuwen die volgden een felbegeerd knooppunt voor Romeinen, Byzantijnen, Venetiaanse kooplieden en de Ottomanen. Na de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog en de decennialange isolatie onder het communistische regime vond Sarandë zichzelf in de late twintigste eeuw opnieuw uit als de populairste strandbestemming en cruisehaven van het land.
De moderne naam Sarandë is afgeleid van het Griekse woord Agioi Saranda, wat letterlijk “Veertig Heiligen” betekent. Dit verwijst naar de ruïnes van het Byzantijnse Klooster van de Veertig Martelaars dat hoog op de heuvel achter de stad staat en werd gebouwd ter ere van veertig christelijke soldaten die in de vierde eeuw in Armenië de marteldood stierven.
De palmrijke wandelpromenade van Sarandë is vandaag de dag de ideale uitvalsbasis om zowel de antieke ruïnes van Butrint als de Griekse eilanden te verkennen.
Overnachten deden we in Hotel Villa Mucho.
