De archeologische site van Apollonia is een van de grootste en best bewaarde antieke museumsteden van de Balkan. Dit reusachtige openluchttheater van de geschiedenis werd in 588 voor Christus gesticht door Griekse kolonisten uit Korinthe en Corfu, strategisch gebouwd op een Illyrische heuvelrug die destijds direct uitkeek over een drukke zeehaven. De stad groeide uit tot een bruisende metropool met wel 60.000 tot 70.000 inwoners, vernoemd naar de zonnegod Apollo, en bloeide nog heviger op onder Romeins bewind als een cruciaal knooppunt langs de trans-Balkanroute Via Egnatia. Het was een vermaard centrum voor filosofie en retorica waar niemand minder dan de grote redenaar Cicero studeerde, en waar de latere eerste Romeinse keizer, Octavianus Augustus, in zijn jeugd een militaire en intellectuele training volgde toen hij het nieuws van de moord op Julius Caesar ontving.
De glorieperiode van het ‘Athene van Albanië’ kwam in de 3e eeuw na Christus abrupt ten einde toen een verwoestende aardbeving de loop van de rivier veranderde. De vitale zeehaven verzandde in een moerassig, door malaria geteisterd gebied, waardoor de trotse filosofenstad in de late oudheid definitief werd verlaten en in de vergetelheid raakte. Wat Apollonia nu zo aantrekkelijk maakt, is dat Franse en Albanese archeologen tot nu toe slechts zo’n 5 tot 10 procent van de complete stad hebben opgegraven, waardoor de restanten tussen de wilde bloemen en grazende schapen liggen verscholen. Wie over het grasland dwaalt, stuit op het raadshuis met zijn zes iconische Korinthische zuilen, een Romeins theater voor 300 toeschouwers en de funderingen van eeuwenoude patriciërsvilla’s vol mozaïekvloeren.
In de 13e eeuw kreeg de antieke heuvel een nieuwe, spirituele laag toen monniken er het prachtige Byzantijnse Klooster van de Heilige Maria oprichtten, waarbij zij de marmeren stenen van de Romeinse ruïnes letterlijk recycleden in de muren van de kerk. Binnen de serene muren van dit kloostercomplex is het Archeologisch Museum van Apolonia gehuisvest, waar je in de kloostergang oog in oog staat met zeldzame Illyrische potten, prehistorische sieraden en Romeinse keizersbustes die op de site zijn opgegraven.
