San Clemente al Laterano is een van de meest fascinerende kerken van Rome omdat ze letterlijk verschillende lagen geschiedenis boven op elkaar toont. Weinig plaatsen maken zo duidelijk hoe Rome zich doorheen bijna tweeduizend jaar ontwikkelde: van de Romeinse oudheid, over het vroege christendom, tot de middeleeuwen. De kerk ligt niet ver van het Colosseum en behoort tot de meest bijzondere archeologische sites van de stad.
De huidige basiliek dateert grotendeels uit de 12e eeuw, maar dat is slechts de bovenste laag van een veel oudere geschiedenis. Onder de middeleeuwse kerk bevindt zich namelijk een vroegchristelijke basiliek uit de 4e eeuw, en daaronder liggen opnieuw resten van gebouwen uit de Romeinse tijd. Hierdoor kunnen bezoekers letterlijk afdalen door opeenvolgende tijdslagen van Rome.
De kerk is gewijd aan Clemens I, die traditioneel wordt beschouwd als een van de eerste pausen en mogelijk leefde in de 1e eeuw. Zijn cultus werd al vroeg belangrijk in Rome, waardoor deze plek uitgroeide tot een centrum van verering.
De bovenste kerk van San Clemente al Laterano is een prachtig voorbeeld van middeleeuwse basiliekarchitectuur. Binnen vallen vooral de rijke mozaïeken in de apsis op. Het grote gouden mozaïek toont een kruis waaruit ranken groeien die de hele christelijke wereld symbolisch verbinden. Dit werk behoort tot de mooiste middeleeuwse mozaïeken van Rome en weerspiegelt de sterke symbolische beeldtaal van die periode.
Onder deze basiliek ligt de oudere kerk uit de 4e eeuw, die na de Normandische plundering van Rome in de 11e eeuw werd opgevuld en bedekt. In deze lagere kerk zijn nog fresco’s zichtbaar die een zeldzame inkijk geven in de vroegmiddeleeuwse kunst. Een van die fresco’s bevat zelfs een van de vroegste voorbeelden van geschreven volkstaal die evolueerde naar het Italiaans.
Nog dieper onder de kerk bevinden zich Romeinse gebouwen uit de eerste eeuwen van onze tijdrekening. Archeologen ontdekten hier resten van een wooncomplex en een heiligdom dat waarschijnlijk gewijd was aan de god Mithras. Dit mithraeum bevat nog steeds een altaar waarop Mithras een stier doodt, een centraal motief binnen deze mysteriereligie die populair was bij soldaten en ambtenaren van het Romeinse Rijk.
Deze opeenvolgende lagen maken San Clemente al Laterano uniek. Waar veel monumenten slechts één periode vertegenwoordigen, toont San Clemente hoe religieuze en stedelijke functies zich voortdurend ontwikkelden. Een heidense cultusplaats werd opgevolgd door een christelijke basiliek, die op haar beurt vervangen werd door een nieuwe kerk.
Ook architecturaal is de basiliek interessant. De cosmateske vloeren, marmeren zuilen en de open binnenplaats herinneren aan vroegchristelijke en middeleeuwse tradities die elders vaak verdwenen zijn.
Vandaag wordt San Clemente al Laterano vaak beschouwd als een van de beste plekken om de gelaagde geschiedenis van Rome te begrijpen. Wie van boven naar beneden afdaalt, maakt eigenlijk een reis door bijna tweeduizend jaar geschiedenis, van de middeleeuwen naar de oudheid.
Travel the world 