De Thermen van Caracalla (Thermae Antoninianae), gelegen aan de voet van de Aventijn, vormen een van de meest monumentale en best bewaarde voorbeelden van een antiek Romeins keizerlijk badhuiscomplex. Deze reusachtige bakstenen ruïnes, die vandaag de dag als kathedralen zonder dak herrijzen uit het Romeinse landschap, weerspiegelen als geen ander gebouw de absolute technologische perfectie, de organisatorische kracht en de zin voor ongekende luxe van het Romeinse Rijk op zijn architectonische hoogtepunt.
De geschiedenis van het complex begint in de vroege derde eeuw na Christus. De bouw werd gestart in het jaar 212 onder keizer Septimius Severus, maar het complex werd in 216 officieel ingewijd door zijn zoon, keizer Marcus Aurelius Antoninus—beter bekend onder zijn bijnaam Caracalla. De thermen waren bedoeld als een gigantisch propagandaproject om de populariteit van de wrede keizer onder het gewone volk te vergroten. Het was een huzarenstukje van logistiek en techniek: duizenden slaven en arbeiders bouwden het complex in slechts vijf jaar tijd, waarbij dagelijks enorme hoeveelheden marmer, baksteen en beton werden verwerkt. De thermen waren gratis toegankelijk voor alle Romeinse burgers en boden plaats aan zo’n 1.600 badgasten tegelijkertijd. Het complex functioneerde ruim driehonderd jaar als het sociale en sportieve middelpunt van de wijk, totdat de Ostrogoten in 537 tijdens het beleg van Rome de aquaducten vernielden. Zonder water stortte de functie van het badhuis in. Net als veel andere antieke monumenten werden de thermen in de middeleeuwen en renaissance gebruikt als een steengroeve; de kostbare marmeren zuilen en reusachtige standbeelden werden weggehaald om paleizen (zoals Palazzo Farnese) en kerken mee te versieren. In de twintigste eeuw werden de thermen herontdekt als cultureel decor en tegenwoordig doen ze in de zomermaanden dienst als een wereldberoemd openluchttheater voor de Romeinse Opera.
Wanneer je het reusachtige terrein omlopen met zijn uitgestrekte tuinen betreedt, word je direct overweldigd door de belangrijkste fysieke bezienswaardigheden. De reis door het badhuis volgt de exacte, rituele route die de antieke Romein destijds ook aflegde. De wandeling begint bij de Apodyteria (de kleedkamers), waar op de vloeren nog altijd schitterende, originele zwart-witmozaïeken te zien zijn met geometrische patronen en mythologische ze wezens.
Vervolgens betreedt men de gigantische centrale as van het badhuis. De eerste grote ruimte is het Frigidarium (het koudwaterbad). De muren reiken hier tientallen meters hoog en de enorme bogen geven een indruk van de gigantische kruisgewelven die hier ooit boven de hoofden van de badgasten zweefden. Naast het frigidarium ligt de Natatio, een gigantisch openluchtzwembad. De immense achtermuur van dit bad is nog deels intact en was in de oudheid bekleed met glanzend marmer, nissen vol standbeelden en kletterende watervallen.
Via het Tepidarium (het lauwwaterbad) bereikt men de meest iconische ruïne van het complex: het Caldarium (het heetwaterbad). Deze ruimte is herkenbaar als een reusachtige, cirkelvormige structuur die diep in de tuin steekt. In de oudheid was deze ronde zaal overkoepeld door een koepel die bijna net zo groot was als die van het Pantheon. De enorme boogvensters waren op het zuidwesten gericht om optimaal gebruik te maken van de natuurlijke zonnewarmte.
Buiten de badzalen liggen de twee Palaestrae (sportscholen). Deze grote open binnenplaatsen waren omringd door zuilengalerijen waar de Romeinen boksten, worstelden of met ballen speelden. De vloeren van deze sportscholen zijn bedekt met enorme mozaïeken. Hoewel de beroemdste mozaïeken van atleten tegenwoordig in de Vaticaanse Musea hangen, zijn de achtergebleven fragmenten ter plaatse nog altijd indrukwekkend van detail.
Een van de meest fascinerende, recenter opengestelde bezienswaardigheden bevindt zich echter onder de grond: de ondergrondse tunnels (hypocaustum). Dit was de ‘machinekamer’ van de thermen. In dit honderden meters lange netwerk van ondergrondse gangen reden karren met hout af en aan en hielden honderden slaven de ovens brandend om de hete lucht door de holle muren en vloeren van het bovengrondse badhuis te persen. In deze catacomben bevindt zich tevens het grootste Mithraeum van Rome, een ondergrondse tempel gewijd aan de mysteriecultus van de god Mithras, compleet met een offeraltaar. De Thermen van Caracalla zijn daarmee een adembenemend monument: ze tonen niet alleen de uiterlijke esthetiek en luxe van de Romeinse elite, maar maken ook de ingenieuze, onzichtbare techniek tastbaar die het dagelijks leven in de grootste metropool van de oudheid mogelijk maakte.
Travel the world 