Dag 14: Santorini – Heraklion, Kreta

Vooraleer we naar het derde en laatste eiland vertrokken, brachten we nog een bezoek aan enkele trekpleisters van Santorini.

Akrotiri is de locatie van een nederzetting uit de Bronstijd en werd ergens in de 16e eeuw v.Chr. tijdens de grote vulkaanuitbarsting verwoest en begraven in vulkanische as, waarin de overblijfselen van mooie fresco’s en vele voorwerpen en kunstwerken bewaard zijn gebleven. Akrotiri wordt sinds 1967 opgegraven na eerdere opgravingen op Santorini.

Het vroegste bewijs voor menselijke bewoning van Akrotiri kan naar het vijfde millennium v.Chr. worden teruggevoerd, toen het een klein vissers- en boerendorpje was. Tegen het einde van het derde millennium ontwikkelde en breidde deze gemeenschap zich aanzienlijk uit. Een factor voor de groei van Akrotiri kunnen de handelsbetrekkingen zijn die het met andere culturen in de Egeïsche Zee heeft opgebouwd, zoals blijkt uit fragmenten van buitenlands aardewerk op de locatie. Akrotiri’s strategische positie op de belangrijkste vaarroute tussen Cyprus en Minoïsch Kreta maakte het ook tot een belangrijk punt voor de koperhandel, waardoor het een belangrijk centrum voor de verwerking van koper kon worden, zoals blijkt uit de ontdekking van verschillende artefacten. De welvaart van Akrotiri duurde nog ongeveer 500 jaar; geplaveide straten, een uitgebreid drainagesysteem, de productie van aardewerk van hoge kwaliteit en verdere ambachtelijke specialisatie wijzen allemaal op het niveau van verfijning dat de nederzetting heeft bereikt.

Aan dit alles kwam echter in de 16e eeuw voor Christus een einde met de vulkaanuitbarsting van de Thera. Er is een verscheidenheid aan dateringsbewijs voor de uitbarsting, maar het exacte jaartal is niet bekend. Radiokoolstofdatering plaatst het hoogstwaarschijnlijk tussen 1620 en 1530 v.Chr.

De vroegste opgravingen op het eiland Santorini werden geleid door de Franse geoloog Fouque in 1867 nadat sommige lokale mensen oude artefacten hadden gevonden in een steengroeve. De uitgebreide moderne opgraving werd in 1967 gestart door Spyridon Marinatos en onthulde de volledige waarde van deze site. Slechts enkele uren na het begin van de opgraving begonnen de overblijfselen van de begraven stad tevoorschijn te komen.  De volgende stap was om de omvang van de stad te bepalen, waaraan twee hele seizoenen in 1967 en 1968 aan de site waren gewijd. 

Menselijke overblijfselen zijn er niet gevonden. Dit geeft aan dat de site op het moment van de vulkaanuitbarsting al verlaten was en dus op tijd geëvacueerd werd.

De opgravingen in Akrotiri hebben een grote verscheidenheid aan artefacten geproduceerd die talloze soorten aardewerk uit het gebied onthullen. Dit is de meest voorkomende en meest duurzame grondstof in de cultuur van de meerderheid van de oude samenlevingen en dus van groot belang voor archeologen bij het interpreteren van oude Griekse samenlevingen. In Akrotiri is aardewerk bijzonder overvloedig vanwege de omstandigheden rond de ondergang van de stad, in die zin dat de plotselinge evacuatie betekende dat inwoners alleen in staat waren om hun meest waardevolle bezittingen mee te nemen.

Aardewerk dient een groot aantal doelen en kan veel vertellen over de samenleving waarin deze is geproduceerd. Grote potten werden gebruikt als containers voor opslag van goederen, terwijl anderen werden ontworpen voor het transport van bepaalde grondstoffen. Ook waren er vaten voor het bereiden en koken van voedsel, voor eten en drinken en vele andere voorwerpen waaronder badkuipen, olielampen, bloempotten, enz. 

Wat meubels betreft, drong de vulkanische as die de stad overspoelde vaak in grote hoeveelheden in de huizen en produceerden in deze lagen van fijn vulkanisch stof negatieven van de gedesintegreerde houten objecten. Met behulp van deze negatieven als vormen kan vloeibare gips worden ingegoten en afgietsels van onderdelen produceren, of zelfs hele stukjes meubels zoals bedden, tafels, stoelen of ontlasting. Tafels zijn een van de meest voorkomende vondsten in Akrotiri en waren gemaakt van klei of bedekt met gips, versierd in dezelfde techniek als de muurschilderingen, en bestonden slechts uit drie sterk versierde poten en een top.

De fresco’s in Akrotiri zijn vooral belangrijk voor de studie van Minoïsche kunst omdat ze veel beter bewaard zijn dan die van Knossos en andere locaties op Kreta, die bijna allemaal alleen in kleine fragmenten hebben overleefd, meestal op de grond gevallen.

Alle pigmenten die door de kunstenaars in Akrotiri werden gebruikt voor het schilderen van de fresco’s zien eruit alsof ze van mineralen zijn gemaakt, wat ideaal was voor het behoud van de stukken. De kleuren die worden gebruikt, zijn wit, geel, rood, bruin, blauw en zwart. De eerste fragmenten van werden ontdekt in 1968 en toonden het hoofd van een Afrikaan, het hoofd van een blauwe aap en enkele grote vliegende blauwe vogels.

Wat Pyrgos uniek maakt is het feit dat dit het hoogste dorp van het hele eiland is en geweldige panoramische uitzichten biedt over beide kanten van het eiland. Het ligt aan de westkust, ongeveer 8 kilometer ten zuidoosten van Fira, de hoofdstad van Santorini.

Dankzij de bevoorrechte ligging valt het al vanaf een afstand op. Je kunt valleien, de uitgestrekte zee en het hele eiland onder je voeten zien. Pyrgos blijft traditioneel, in overeenstemming met de Cycladische architectuur. Het feit dat het enigszins onontwikkeld is met smalle, kronkelende paden en stenen huizen, maakt het authentiek.

Pyrgos wordt omgeven door kerken met blauwe koepels en wijngaarden. Hier en daar zul je kleine galerijen en winkels tegenkomen die verscholen liggen in verborgen hoekjes, terwijl je door de opeenvolgende steegjes omhoog en omlaag loopt. Aan de voet van het dorp zijn er enkele souvenirwinkels, restaurants en tavernes, gelegen rondom het centrale plein.

Oia is een schilderachtig vakantiedorp in het noorden van het eiland Santorini, twaalf kilometer ten noordwesten van de hoofdstad Fira. De Grieken spreken het als ‘ieja’ uit. Oia is een prachtig, traditioneel dorp, met mooie wit geschilderde huisjes, wit geverfde smalle steegjes met souvenirwinkels, restaurants en bars. Het meest indrukwekkende van de stad is echter het fenomenale uitzicht op de zee.

Het dorp ligt op meer dan 300 meter hoogte op de top van de kleurrijke rotsen van de vulkaan en het is één van de meest gefotografeerde plekken van Santorini en Griekenland. Een opvallend kenmerk van Oia is dat er hier veel huizen in de rotsen zijn ingegraven, een stijl die je alleen op Santorini ziet. Het bouwen en renoveren van huizen staat hier onder toezicht van de gemeente, zodat de traditionele stijl behouden wordt.

Na de laatste verkenning van het eiland werd het tijd om op weg te gaan naar ons laatste eiland. De veerboot naar Heraklion in Kreta duurde iets meer dan 2 uur.